Przeciętne wynagrodzenie określane także w statystyce publicznej jako przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej to stosunek sumy wynagrodzeń brutto, honorariów wypłaconych niektórym grupom pracowników za prace wynikające z umowy o pracę, wypłat z tytułu udziału w zysku do podziału lub z nadwyżki bilansowej w spółdzielniach oraz dodatkowych wynagrodzeń rocznych dla pracowników jednostek sfery budżetowej do przeciętnej liczby zatrudnionych w danym okresie. Podaje się je nie jako wielkość miesięczna, ale kwartalną (po upływie każdego kwartału) oraz roczną (po upływie roku). Tu należy zwrócić uwagę, że roczny wskaźnik przeciętnego wynagrodzenia obowiązujący w 2012 roku jest w istocie pochodną płac w roku 2011.

Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza, w formie komunikatu w „Monitorze Polskim” w terminie do 7 roboczego dnia lutego każdego roku kwotę przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku kalendarzowym oraz do 7 roboczego dnia drugiego miesiąca każdego kwartału kwotę przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

Podstawa prawna ogłaszania przez prezesa GUS tych wskaźników zawarta jest w Ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2009 r. Nr 153 poz. 1227, wraz z późniejszymi zmianami).

Kwoty te - zarówno przeciętne wynagrodzenie kwartalne jak i roczne - mają wielorakie znaczenie. Do podawanych w komunikacie szefa GUS-u kwot przeciętnego wynagrodzenia odwołuje się bowiem wiele aktów prawnych.

Po pierwsze, wielkości te służą do obliczania (w dość złożonych zależnościach) wysokości świadczeń emerytalnych oraz rentowych (z różnych tytułów) wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Osoby pobierające świadczenia, a mające jednocześnie dochody z innych źródeł, również powinny śledzić uważnie te wskaźniki, bowiem po przekroczeniu pewnych ustalonych kwot dochodu (powiązanych z przeciętnym wynagrodzeniem) Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiesza świadczenia.

Od kwoty przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku kalendarzowym uzależnione są między innymi:

• maksymalne opłaty ponoszone przez rodziców dzieci i młodzieży za zakwaterowanie w bursie szkolnej
• wskaźnik waloryzacji świadczeń emerytalnych
• maksymalna stawka za czynność notarialną
• wysokość świadczeń przedemerytalnych
• różnego rodzaju kary i grzywny pieniężne
• wartość maksymalna nagrody za odkrycie lub przypadkowe znalezienie zabytku archeologicznego
• odszkodowania dla żołnierzy, za wypadki i choroby związane ze służbą
• odszkodowania za wypadki przy pracy
• diety członków Trybunału Stanu

Od kwoty przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale uzależnione są z kolei między innymi:

• zawieszenie emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej
• świadczenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
• koszty szkoleń z Funduszu Pracy
• wysokość finansowania z Funduszu Pracy kosztów wyposażenia nowo otwartego akademickiego biura karier
• wysokość refundacji kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy dla skierowanego bezrobotnego
• wysokość środków przyznawanych jednorazowo bezrobotnemu na podjęcie działalności gospodarczej
• wysokość opłaty za egzamin na licencję detektywa
• wysokość środków przyznawanych repatriantom
• środki przekazywane na zatrudnianie osób niepełnosprawnych

Przykładowo, ogłoszone już wskaźniki wynoszą:

Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej:

• w 2007 r. 2691,03 zł
• w 2008 r. 2943,88 zł
• w 2009 r. 3102,96 zł
• w 2010 r. 3224,98 zł

Wskaźnik za rok 2011 zostanie podany - zgodnie z zapisami przytoczonej wcześniej ustawy - najpóźniej w lutym 2012 roku, zaś wskaźnik za rok 2012 - o ile nie ulegną zmianom regulacje prawne - najpóźniej w lutym roku 2013. Przeciętne wynagrodzenia za rok 2011 będzie prawdopodobnie oscylowało wokół kwoty 3 tys. 400 złotych.

Przeciętne wynagrodzenie podawane kwartalnie, w roku 2011 wynosiło odpowiednio:

• w I kwartale 2011 r. 3 466,33 zł
• w II kwartale 2011 r. 3 366,11 zł
• w III kwartale 2011 r. 3416 zł