Czym jest średnie wynagrodzenie? Odpowiedź jest bardzo prosta i intuicyjna, tak jak intuicyjny jest sam termin "średnia:". Średnie wynagrodzenie to po prostu iloraz sumy wszelkich wynagrodzeń: płac brutto, honorariów, wypłat z zysku do podziału, wypłat z nadwyżki bilansowej (w spółdzielniach) a także innych dochodów: dodatkowych wynagrodzeń rocznych dla pracowników "budżetówki" i przeciętnej liczby wszystkich osób zatrudnionych w danym okresie. Tak jak pokazuje intuicja to właśnie suma wszystkich wynagrodzeń podzielona przez liczbę pracowników. Wskaźnik ten organ statystyki publicznej, czyli Główny Urząd Statystyczny, podaje nie jako wielkość miesięczną, ale kwartalną (po upływie każdego kwartału) oraz roczną (po upływie roku). Z tego wynika oczywiście, że okresowy wskaźnik średni obowiązuje w następnym okresie - czyli w kolejnym kwartale lub roku (przykładowo średnie wynagrodzenie obowiązujące w 2012 roku będzie wyznaczone w oparciu o płace w roku 2011, średnie wynagrodzenie kwartalne obowiązujące z IV kw. 2011 wyznaczone jest z kolei w oparciu o wynagrodzenia w III kwartale, itd).

Zasady ogłaszania wskaźników dotyczących średniego wynagrodzenia określa Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2009 r. Nr 153 poz. 1227, wraz z późniejszymi zmianami). Jej zapisy przewidują, że kwotę przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku kalendarzowym ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Musi to zrobić w formie komunikatu ogłaszanego w „Monitorze Polskim”. Prawo określa również nieprzekraczalny czas na podanie do wiadomości tego wskaźnika - szef GUS jest zobowiązany do podania średniego wynagrodzenia za poprzedni rok w terminie do 7 roboczego dnia lutego każdego roku (czyli na przykład na podanie średniego wynagrodzenia za 2011 rok będzie miał czas do 7 dnia roboczego lutego roku 2012). W przypadku wskaźnika kwartalnego (za poprzedni kwartał) szef GUS ma czas do 7 roboczego dnia drugiego miesiąca każdego kwartału.

Ogłaszane przez szefa GUS wskaźniki średniego wynagrodzenia wpływają na wysokość szeregu danin oraz kwot zasiłków, zapomóg, składek, opłat, grzywien, kar. Wpływa także na prawa do pobierania pewnych świadczeń.

Średnie wynagrodzenie służy między innymi do wyznaczania wysokości świadczeń emerytalnych oraz rentowych wypłacanych przez ZUS. Wszystkie osoby które pobierają emerytury albo renty, a jednocześnie sobie dorabiają (albo mają dochody z dowolnych innych źródeł) również powinny na bieżąco śledzić te wskaźniki - po przekroczeniu kwot dochodu, powiązanych właśnie ze średnim wynagrodzeniem, ZUS może wstrzymać wypłatę świadczeń. Przekroczenie tych limitów może więc dość mocno odbić się na kieszeni pracującego emeryta lub rencisty.

Średnie wynagrodzenie roczne

Kwota średniego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku kalendarzowym wpływa między innymi na wysokość:

• wskaźnika waloryzacji emerytur
• świadczeń przedemerytalnych
• maksymalnej stawki za usługi notariuszy (w szczególności opłaty za tzw. czynność notarialną)
• kar, opłat oraz grzywien
• nagrody za odkrycie zabytku archeologicznego
• odszkodowań dla żołnierzy za wypadki i choroby związane ze służbą
• odszkodowań za wypadki przy pracy

Średnie wynagrodzenie kwartalne

Poziom średniego wynagrodzenia w poprzednim kwartale ma między innymi wpływ na:

• wstrzymanie (zawieszenie) wypłaty przez ZUS emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy a także renty rodzinnej
• wysokość wypłat z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
• koszty szkoleń refundowane z Funduszu Pracy
• kwotę przyznawaną osobom bezrobotnym na wystartowanie z własną firmą (na uruchomienie działalności gospodarczej)
• środki przekazywane na zatrudnianie osób niepełnosprawnych